ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

Με φωτιά και με μαχαίρι...

2011-03-16T22:53:00.014+02:00

Σ' ένα μήνα σ' ένα χρόνο βλέπουν μπρος τους τον Αλλάχ
που απ΄ τον ψηλό του θρόνο λέει στον άμυαλο Σεβάχ:
«Νικημένο μου ξεφτέρι δεν αλλάζουν οι καιροί,
με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί»

Νίκος Γκάτσος - Κεμάλ

Μπορεί 1+1 να κάνει 1; Μπορεί δύο ή περισσότερα άτομα να είναι το ίδιο πρόσωπο παρόλο που τα χωρίζει χρόνος, τόπος και προσδοκίες; Μοιάζει με αίνιγμα της μυθικής Σφίγγας αλλά δεν είναι. Διότι εδώ δεν πρόκειται για παιγνιώδη τερτίπια της λογικής αλλά για το παράλογο χάος, ενός πολέμου ειδικότερα και της ανθρώπινης κατάστασης γενικότερα. Ένα χάος το οποίο είναι σε θέση να παράγει μίσος από αγάπη με την ίδια ευκολία που παράγει αγάπη από μίσος. Σε μια αέναη και μάταιη προσπάθεια συμψηφισμού των δύο με την ψευδαίσθηση ότι κάποια στιγμή η μπίλια θα σταματήσει στη φωτεινή πλευρά.

Η ταινία "Μέσα από τις φλόγες" σε αντίθεση με το συνυποψήφιό της στα Όσκαρ Κυνόδοντα, δεν απομονώνει ούτε και στοχοποιεί την οικογένεια ως δύναμη αλλοτρίωσης. Αντίθετα την τοποθετεί στη δίνη των γεγονότων τονίζοντας, με λίγη υπερβολή ίσως, την ενότητά της. Η εξίσωση 1+1=1 εμφανίζεται παντού, ανάμεσα σε κόρη και μάνα, γιο και πατέρα, αδελφό και αδελφή. Με τρόπο όχι απαραίτητα θετικό αλλά τέτοιο που να αναδεικνύει τις θολές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ ελπίδας και απελπισίας, ευτυχίας και δυστυχίας, καλού και κακού. Σαν μια μικρογραφία του κόσμου όπου χριστιανοί και μουσουλμάνοι είναι καταδικασμένοι να συνυπάρχουν εναλλασσόμενοι στο ρόλο του θύτη και του θύματος, με ανύπαρκτη πρακτικά διαφορά στο αποτέλεσμα.

Κάπως έτσι καταδικασμένα είναι και τα δύο αδέρφια της ταινίας να υπακούσουν στην τελευταία επιθυμία της μητέρας τους και να ανακαλύψουν την υπόλοιπη οικογένειά τους. Όχι από επιθυμία, συμπόνια ή υποχρέωση αλλά γιατί απλά δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς. Η επιτύμβια πέτρα στον τάφο της μητέρας θα μπει μόνο όταν αποκαλυφθεί ολόκληρη η αλήθεια και ο μακάριος τούτος κόσμος θα συνεχίσει τη νομοτελειακή του αμφιταλάντευση ανάμεσα στις δυο πλευρές του φεγγαριού.

Υ.Γ.: Είναι αρκετά δύσκολο να πάρει κανείς μια ιστορία τόσο συναισθηματικά και πολιτικά φορτισμένη και να αποφύγει το μελόδραμα και την πολιτικολογία. Ο σκηνοθέτης του "Μέσα από τις φλόγες" το καταφέρνει αυτό, όχι αποποιούμενος το συναίσθημα ή την πολιτική αλλά μέσω εντέχνως νατουραλιστικής σκηνοθεσίας η οποία κάνει τα τεκταινόμενα επί της οθόνης να μοιάζουν σχεδόν με καθημερινότητα. Κι αν αυτό σημαίνει ότι ο θεατής μπορεί να μη νιώσει συγκλονισμένος τη στιγμή που βλέπει την ταινία, για ρωτήστε τον λίγες ώρες ή μέρες μετά.

Ένας κύκνος υψηλών πτήσεων

2011-02-06T15:29:00.008+02:00

«Χρόνο; Έτσι απλώς χρόνο; Όχι καλέ μου, δεν είναι αυτή του διαβόλου η πραμάτεια. Δεν κερδίζουμε έτσι το έπαθλο να μας ανήκει το τέλος. Τι λογής χρόνο, αυτό είναι το ζητούμενο! Μεγάλο χρόνο, τρελό χρόνο, διαβολεμένο χρόνο, όπου όλα είναι του ύψους και του υπερύψους – κι ύστερα πάλι λίγη αθλιότητα φυσικά, βαθιά αθλιότητα μάλιστα, ..., αυτό είναι το σωστό και το πρέπον, αυτός είναι ο τρόπος και η φύση του καλλιτέχνη»

Τόμας Μαν - Δρ. Φάουστους

Ένας μαύρος κύκνος είναι σίγουρα ένα σπάνιο γεγονός, μια στατιστική απιθανότητα που όμως, κρίνοντας από τις σχετικές επιστημονικές ανακαλύψεις, μπορεί να κάνει την εμφάνισή της αρκεί να είναι κανείς διατεθειμένος να πάει λίγο πιο μακριά απ’ ό,τι συνήθως. Σε ένα κόσμο όμως λευκών κύκνων, ροζ δωματίων, σιδηράς (αυτο)πειθαρχίας και γονεϊκών απωθημένων, πώς μπορεί κανείς να ζητά από την (κάθε) Νίνα να ανακαλύψει και να διανύσει μια τέτοια διαδρομή; Με συμβουλές εύπεπτης ψυχολογίας του τύπου “Ανακάλυψε το βαθύτερο εαυτό σου” ή “Έλα σε ισορροπία με το είναι σου”; Μα φυσικά όχι, εδώ χρειάζονται δραστικότερα μέτρα όπως άλλωστε επιβεβαιώνει και ο κυνικός Διάβολος διαλαλώντας την πραμάτεια του στο παραπάνω απόσπασμα.

Φυσικά η Νίνα δεν κάνει συνειδητά συμφωνία με το διάβολο, το μυαλό της όμως αναζητά απεγνωσμένα καθοδήγηση. Και, αν πιστέψουμε τη ρήση “Η κόλαση είναι οι άλλοι”, τότε αρκούν ένας γοητευτικός δάσκαλος και μια εν δυνάμει ανταγωνίστρια για να δείξουν το δρόμο. Προς τι; Μα φυσικά προς μερικά λεπτά χορευτικού “υπερύψους” και (προσωρινής δυστυχώς) απεικόνισης της σκοτεινής πλευράς των “Pas de chat” και των ροζ πουέντ για την τέρψη ενός ανυποψίαστου κοινού.

Ο Αρονόφσκι ακολουθεί τη Νίνα σε αυτήν της τη διαδρομή θολώνοντας επιτυχώς τα όρια μεταξύ πραγματικότητας και παραίσθησης και απεικονίζοντας μια προσωπική “κόλαση” καθόλα ρεαλιστική και ελκυστική για τον αμφιβληστροειδή του θεατή. Το αν το κάνει από σκηνοθετική ξιπασιά ή αν δανείζεται στοιχεία από τον Πολάνσκι και τον Κρόνενμπεργκ μικρή σημασία έχει. Το θέμα δεν είναι το κίνητρο και τα υλικά αλλά η εκτέλεση μιας συνταγής παρόμοια της οποίας είχαμε καιρό να γευτούμε από τους εκπροσώπους της έβδομης τέχνης, αμερικάνους και μη. Ας την απολαύσουμε λοιπόν!

Περί δικαιοσύνης...

2009-02-12T10:12:00.002+02:00

Το είναι αναμεμειγμένο με το φαίνεσθαι, η αντικειμενικότητα χαμένη μέσα στην υποκειμενικότητα και η σιγουριά των πολλών επιτιθέμενη στην αμφιβολία του ενός. Αυτοί είναι οι δώδεκα ένορκοι. Δώδεκα άνδρες οι οποίοι καλούνται να αποφασίσουν για την ενοχή ή την αθωότητα ενός ανθρώπου, μέσα σε ένα κλειστοφοβικό δωμάτιο και χωρίς να το έχουν επιλέξει οι ίδιοι. Και που “θυμώνουν” όταν ένας εξ’ αυτών αρνείται να επικυρώσει την αρχική (και μάλλον αβασάνιστη) ενοχοποιητική απόφαση των υπολοίπων, καθώς αυτό τους στερεί την πολυπόθητη ομοφωνία που θα τους στείλει όλους σπίτια τους μια ώρα αρχύτερα.

Φυσικά ...

Περί παιχνιδιών...

2009-02-02T09:07:00.005+02:00

SLEUTH (1972): Η ταινία Sleuth θα μπορούσε εύκολα να περιγραφεί ως ένα παιχνίδι γάτας και ποντικιού αλλά δεν είναι. Δεν είναι γιατί κανείς από τους πρωταγωνιστές δεν μπορεί να χαρακτηριστεί μονοσήμαντα είτε ως το ένα είτε ως το άλλο αφού οι δύο ρόλοι συνεχώς εναλλάσσονται. Δεν είναι επίσης γιατί ένας τέτοιος χαρακτηρισμός προϋποθέτει τον αβασάνιστο και μανιχαϊστικό διαχωρισμό των δύο χαρακτήρων σε θύτη και θύμα, κάτι που δε φαίνεται τελικά να ισχύει. Και δεν είναι, τέλος, γιατί απλά ένα τέτοιο παιχνίδι δεν θα ήταν ενδιαφέρον.

Αντίθετα, ...

Νέο κινηματογραφικό blog

2008-10-24T10:19:00.003+03:00

Στις 25 Αυγούστου ξεκίνησε η λειτουργία ενός νέου πολυσυλλεκτικού blog κινηματογραφικής κριτικής, ονόματι 25th Frame, στο οποίο θα συμμετάσχω κι εγώ με κριτικές επιλεγμένων ταινιών. Ο χαρακτήρας και οι στόχοι της όλης προσπάθειας συνοψίζονται στο εισαγωγικό κείμενο του blog. Η δική μου συμμετοχή εγκαινιάστηκε στις 14 Οκτωβρίου με την ταινία Runaway Train. Έπεται συνέχεια...

Περί μαγείας...

2008-09-28T23:36:00.010+03:00

Συνήθως, αντιμετωπίζω τις ταινίες με μάγους με κάποια επιφύλαξη καθώς θεωρώ ότι είναι πολύ εύκολο να πέσουν στην παγίδα του φτηνού εντυπωσιασμού και της μηδενικής ουσίας έχοντας το άλλοθι της θεματολογίας. Κατά τη γνώμη μου, η μαγεία είναι ένα άλλο ένα μέσο το οποίο στα χέρια ενός ικανού σκηνοθέτη μπορεί να οδηγήσει σε καταπληκτικά αποτελέσματα ενώ στα χέρια ενός λιγότερο ικανού να αποτελέσει απλά μια ανούσια επίδειξη ύφους. Κάτι τέτοιο, κατά τη γνώμη μου, συμβαίνει και με τις ταινίες "The illusionist" και "The Prestige" που προβλήθηκαν στην Ελλάδα σχεδόν ταυτόχρονα και που έτυχε να δω κι εγώ μόλις πρόσφατα.

Οι δύο ταινίες τυχαίνει να έχουν βασικές ομοιότητες. Πρώτα απ' όλα έχουν σαν βασικό τους άξονα τη μαγεία ως ψευδαίσθηση και ως απάτη, με ελάχιστες νύξεις υπερφυσικού από την πλευρά του "The illusionist". Δεύτερον, η έμφαση δίνεται περισσότερο στους ήρωες παρά στα τεκταινόμενα γύρω τους. Δεν ενδιαφέρει τόσο το τι κάνουν αλλά γιατί το κάνουν. Ο μεν Νόρτον για τον έρωτα (και ενδεχόμενως και για την πολιτική), οι δε Τζάκμαν και Μπέιλ για το αίσθημα ικανοποίησης από την επικράτηση επί του αντιπάλου. Τέλος, το στοιχείο της ανατροπής κάνει την εμφάνισή του και στα δύο φινάλε σε μια προσπάθεια των σκηνοθετών να απογειώσουν ακόμα περισσότερο τις ταινίες τους.

Και κάπου εδώ σταματάνε οι ομοιότητες. Διότι ο Μπέργκερ του "The illusionist" αποδεικνύεται λίγος σε σχέση με τον Κρίστοφερ Νόλαν του "The Prestige" και αδυνατεί να χειριστεί αποτελεσματικά το υλικό που έχει στα χέρια του. Κι αυτό γιατί, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει βασικός άξονας στην ταινία αλλά σκόρπιες ιδέες. Το στοιχείο του έρωτα του μάγου με την δούκισσα δεν υποστηρίζεται αρκετά, τόσο από το σενάριο όσο και από την όμορφη πλην ατάλαντη Τζέσικα Μπιλ. Η λανθάνουσα πολιτική χροιά της ταινίας παραμένει λανθάνουσα καθώς μέχρι το τέλος δεν καταλαβαίνουμε εάν ο Αϊζενχάιμ έχει τελικά πολιτικά κίνητρα ή όχι. Τέλος, η νύξη ότι τα μαγικά κόλπα του Νόρτον μπορεί να είναι πράγματι υπερφυσικά παραμένει νύξη. Ή, αν θέλετε, ακυρώνεται κάπως άκομψα από το μάλλον προβλέψιμο (βλέπε σκηνή δολοφονίας) ανατρεπτικό(;) φινάλε της ταινίας. Στα θετικά κρατάω την ατμόσφαιρα και τη φωτογραφία της ταινίας και την (ακόμα μία) εξαιρετική ερμηνεία του Νόρτον.

Στον αντίποδα όλων των παραπάνω, ο Νόλαν μοιάζει να είναι πιο σίγουρος γι' αυτό που κάνει. Έχει στο μυαλό του το πού θέλει να φτάσει και κατευθύνει το θεατή όπως ακριβώς αυτός θέλει. Αναπτύσσει πάρα πολύ καλά τις ψυχολογίες των χαρακτήρων του και και κορυφώνει την εμπειρία με ένα φινάλε που είναι σοκαριστικό όχι γιατί έχει πτώματα αλλά γιατί δείχνει τα σκοτεινά μονοπάτια της ανθρώπινης φύσης. Για ένα μόνο πράγμα ψέγω το Νόλαν. Για την ιδέα της μηχανής του Τέσλα που, αν και καταλαβαίνω ότι ήταν απαραίτητη για το καταπληκτικό φινάλε, θεωρώ ότι ήταν τραβηγμένη από τα μαλλιά.

Η βλακεία είναι (συχνά) επικίνδυνη

2008-09-07T18:36:00.006+03:00

Γυρίζοντας από τις διακοπές και πριν με πάρουν (ξανά) φαντάρο είπα να ξεκινήσω τον κινηματογραφικό μου χειμώνα με μερικές επαναλήψεις. Έτσι ξαναείδα το Φάργκο. Και το λάτρεψα ακόμα περισσότερο.

Αν οι "μελλοθάνατοι" των Κοέν, που είδα πρόσφατα, είναι ένα πεσσιμιστικό αλλά αιχμηρό σχόλιο στη "βαθιά" και αφασική Αμερική (Τέξας) τότε το Φάργκο είναι ένα πιο κωμικό αλλά εξίσου αιχμηρό σχόλιο που τοποθετείται λίγο βορειότερα (Βόρεια Ντακότα και Μινεσότα). Το κρύο των περιοχών αυτών μοιάζει να έχει παγώσει τα μυαλά των κατοίκων οι οποίοι αντιμετωπίζουν με τον πιο ηλίθιο τρόπο τα πιο σοβαρά θέματα.

Οι δύο δολοφόνοι καθώς και ο εντολέας τους είναι αρχετυπικό δείγμα "ανίκανων". Οι μεν αντιμετωπίζουν την ανικανότητά τους γεμίζοντας τον κόσμο πτώματα, ο δε παίζοντας εντελώς αποτυχημένο θέατρο. Παρόλα αυτά ο μόνος άνθρωπος που αντιλαμβάνεται την αλήθεια και πιάνει τους "κακούς" είναι μια αστυνομικός που όχι μόνο μοιάζει με απίστευτο βλαχαδερό αλλά είναι και έγκυος κιόλας. Η ειρωνεία στο μεγαλείο της.

Μια ειρωνεία που είναι απολαυστική και συνάμα αποκαλυπτική για το τι και πώς της ταινίας. Αρκεί κανείς να προσέξει τις μικρές λεπτομέρειες στους πραγματικά απολαυστικούς διαλόγους και να αφεθεί στην, προφανώς επιτηδευμένη, επίδραση του λευκού φόντου της ταινίας.

Δαβίδ εναντίον Γολιάθ

2008-07-23T10:44:00.005+03:00

Διαβάζω στα Νέα ότι Παναγιωτόπουλος και Αγγελόπουλος διεκδικούν αμφότεροι θέση στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα του φετινού φεστιβάλ Βενετίας. Και μου έρχεται στο νου η εικόνα του Δαβίδ εναντίον του Γολιάθ. Τόσο από την πλευρά του ειδικού καλλιτεχνικού βάρους όσο και από την πλευρά της (υλικής) υποστήριξης.

Αν θα έπρεπε να διαλέξω μεταξύ των δύο θα είχα μεγάλο πρόβλημα. Θεωρώ τον Αγγελόπουλο μεγάλο σκηνοθέτη αλλά κάποιες εμμονές του με κουράζουν. Για μένα η τελευταία του καλή ταινία ήταν το "βλέμμα του Οδυσσέα". Από την άλλη θεωρώ τον Παναγιωτόπουλο ικανό για το καλύτερο και για το χειρότερο. Από τον αμήχανο "Εργένη" στο πολύ καλό "Αυτή η νύχτα μένει". Από το εξαιρετικό "Delivery" στο μετριότατο "Πεθαίνοντας στην Αθήνα".

Μακάρι να διαγωνιστούν τελικά και οι δύο σκηνοθέτες. Διότι, αν μη τι άλλο, είναι ό,τι καλύτερο έχει να επιδείξει ο ελληνικός κινηματογράφος τις τελευταίες δεκαετίες.

Ο στρατός ως κινηματογραφικό είδος

2008-07-19T13:10:00.010+03:00

Με αφορμή την κλήση μου για μετεκπαίδευση στον ελληνικό στρατό θεώρησα ενδιαφέρον να παρουσιάσω το "σημαντικό" αυτό θεσμό μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα, πιο κινηματογραφικό.

Η αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας προσπάθησα πολλές φορές να κατατάξω το στρατό σε κάποιο είδος, όχι απαραίτητα κινηματογραφικό. Δεν τα κατάφερα απόλυτα. Με δεδομένο όμως ότι ο στρατός, παρά την αυστηρή ιεραρχική του δομή και τη (φαινομενική) σοβαρότητά του, είναι εν τέλει άλλος ένας (απίστευτα) γραφειοκρατικός και αργοκίνητος δημόσιος οργανισμός, το μόνο κινηματογραφικός είδος στο οποίο εμπίπτει 100% δεν είναι άλλο από την κωμωδία.

Στο ερώτημα ποιο είδος κωμωδίας απαντώ: "Σε όλα από λίγο". Αλλά στο post αυτό θα ασχοληθώ μόνο με το αμερικάνικο μπουρλέσκ.

Το μπουρλέσκ άνθισε στα χρόνια του βωβού κινηματογράφου και είχε ως κυριότερους εκφραστές μεγάλους καλλιτέχνες όπως ο Τσάρλι Τσάπλιν και ο Μπάστερ Κίτον. Αποτελεί επί της ουσίας την ενσωμάτωση όλων των τεχνασμάτων πρόκλησης γέλιου είκοσι πέντε αιώνων θεάτρου, τσίρκου, βαριετέ και παντομίμας με ταυτόχρονη εκμετάλλευση των εκπληκτικών δυνατοτήτων της σκηνοθεσίας.

Ειδικά το μοντάζ έδωσε τη δυνατότητα στους δημιουργούς να παραλείπουν τα όποια αφηγηματικά στοιχεία τους φαίνονταν αποτυχημένα, κακογυρισμένα ή πληκτικά. Και φυσικά στους ηθοποιούς μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων.

Στην περίπτωση του στρατού το μπουρλέσκ είναι διάχυτο και προσεγγίζει πολλές φορές και το σλάπστικ (που σημαίνει χοντροκομμένο αστείο). Απαιτεί όμως από το θεατή μεγάλη παρατηρητικότητα για δύο λόγους. Πρώτον γιατί σκηνοθέτης και μοντάζ δεν υπάρχουν που σημαίνει ότι ο θεατής θα πρέπει να ξεχωρίσει την αυθεντικά κωμική σκηνή μέσα σε ένα σύνολο βαρετών και ανούσιων γεγονότων.

Δεύτερον γιατί ο στρατός δεν είναι , δυστυχώς ή ευτυχώς, βουβός και έτσι έχουμε ταυτόχρονη παρεμβολή άλλων δύο τουλάχιστον είδών κινηματογραφικής κωμωδίας, της κωμωδίας σκρούμπολ και της σουρεαλιστικής και παράλογης κωμωδίας των Μόντι Πάιθον. Αλλά με τα είδη αυτά θα ασχοληθώ σε επόμενα posts.

Ένας νέος, διαφορετικός Άλεν

2008-07-15T23:54:00.004+03:00

Για πολύ καιρό θεωρούσα ότι η τελευταία πραγματικά καλή ταινία του Γούντι Άλεν ήταν το "Διαλύοντας το Χάρι" ενώ το "Anything Else" μού φάνηκε σαν μια τελευταία αναλαμπή της φαινομενικά φθίνουσας πορείας του μεγάλου αυτού σκηνοθέτη. Και ενώ δεν περίμενα πια τίποτα άλλο ήρθε το "Match Point" να ταράξει τα νερά.

Και ήρθε να τα ταράξει όχι γιατί ήταν απλά μια αριστουργηματική ταινία αλλά γιατί, κατά τη γνώμη μου, σηματοδότησε μια σημαντική αλλαγή στο ύφος και τα εκφραστικά μέσα του Άλεν. Με το φιλοσοφικό στοχασμό να παραμένει και τη μπεργκμανική αθεϊα να συνεχίζει να στοιχειώνει την ατμόσφαιρα, ο Άλεν αποφάσισε να εγκαταλείψει το "ασφαλές" καταφύγιο του χιούμορ (που συχνά λειτουργούσε ως άλλοθι) και να αντικαταστήσει τις εγκεφαλικές και θανατηφόρες ατάκες του με νέα όπλα, πιο "κινηματογραφικά".

Ήρωες βγαλμένοι από τα βιβλία του Ντοστογιέφσκι, κινηματογράφηση που θυμίζει Χίτσκοκ και ένας διάχυτος πεσσιμισμός σε ένα νέο περιβάλλον, πιο "ευρωπαϊκό", αποτελούν τα βασικά συστατικά του "νέου" Άλεν.

Και αν το Match Point ήταν η υποψία, το "Όνειρο της Κασσάνδρας" ήταν για μένα η επιβεβαίωση των παραπάνω (προσπερνώ συνειδητά το ανεκδίηγητο "Scoop"). Δε γνωρίζω ποια θα είναι η συνέχεια αλλά σε κάθε περίπτωση ένας νέος κύκλος δημιουργίας έχει ξεκινήσει ήδη για το αειθαλή Γούντι.

Παιχνίδια μυαλού...

2008-06-06T10:31:00.020+03:00

Πράξη πρώτη: Ο φτωχός, ακαλλιέργητος αλλά ωραίος νεαρός εισέρχεται με αυτοπεποίθηση στα όρια της αυθάδειας, στο κάστρο του πλούσιου, εκλεπτυσμένου πλην όμως απατημένου συζύγου. Η επιθυμία, ή μάλλον απαίτηση, του πρώτου απλή: Η σύζυγος του δεύτερου.

Μια σύζυγος η οποία ποτέ δεν εμφανίζεται ακριβώς γιατί είναι μόνο η αφορμή. Η αφορμή για μια σειρά "παιχνιδιών" εξουσίας και επιβολής τα οποία, αν και παίζονται σε (υπερβολικά) μοντέρνο περιβάλλον, έχουν τις ρίζες τους στα αρχέγονα ένστικτα του ανθρωπίνου είδους.

Οι κανόνες του πρώτου παιχνιδιού τίθενται άμεσα, χωρίς περιστροφές και (φαίνονται να) είναι απλοί. Μια σκηνοθετημένη ληστεία έναντι της συζύγου και 800.000 λιρών. Η παγίδα; Προφανής. Η αντίληψή της από το νεαρό; Ανύπαρκτη. Η κατάληξη; Σετ και νίκη(?) στο σύζυγο.

Πράξη δεύτερη: Ο "νικητής" σύζυγος δέχεται την απρόοπτη επίσκεψη ενός ντετέκτιβ. Κατηγορείται χωρίς περιστροφές. Παρουσιάζει την εκδοχή του. Δε γίνεται πιστευτός. Πρέπει να τιμωρηθεί. Η τιμωρία του; Άλλο ένα παιχνίδι: Ο εξευτελισμός του φόβου. Οφθαλμός αντί οφθαλμού! Σετ στο νεαρό και ισοπαλία.

Πράξη τρίτη: Απέλπιδα προσπάθεια αντεπίθεσης. Το παιχνίδι; Αυτό της αποπλάνησης. Πιστευτό; Περισσότερο από το πρώτο. Πετυχημένο; Παραλίγο. Έχει σημασία; Όχι γιατί το όλο ζήτημα διευθετείται τελικά με τον κλασικό και πλέον αναμενόμενο τρόπο. Νικητής; Ο σύζυγος. Το έπαθλο;

Ποιο έπαθλο;

Demystifying the Mist

2008-05-11T15:28:00.013+03:00

Βλέποντας την "Ομίχλη" του Φρανκ Ντάραμποντ πραγματικά μπερδεύτηκα. Σε όλη τη διάρκειά της προσπαθούσα να αποφασίσω τι είναι. Ένα b-movie τρόμου με τέρατα και ελεγχόμενες δόσεις splatter; Μια θρησκευτική παραβολή με σαφή οικολογικά μηνύματα και ταυτόχρονη κριτική απέναντι τόσο στη θρησκοληψία όσο και στον ορθολογισμό; Ή μήπως μια εντελώς απαισιόδοξη ματιά στην ανθρώπινη φύση η οποία εν τέλει δεν είναι ικανή να πράξει τίποτα καλό; Τελικά θα έλεγα και τα τρία. Το γλυκό όμως δε δένει και τόσο καλά.

Κι αυτό γιατί τελικά ούτε η ίδια η ταινία αποφασίζει τι είναι. Αντίθετα, παρακολουθεί κανείς μια συνεχή εναλλαγή σοβαρότητας και αφέλειας, υποδόριου τρόμου και γραφικών τεράτων (οι αράχνες μου θύμισαν μέχρι και Χάρι Πότερ), ρεαλιστικών χαρακτήρων και καρικατούρων. Που τελικά καθιστούν το, ομολογουμένως συγκλονιστικό, φινάλε σχεδόν ξένο σώμα ως προς την υπόλοιπη ταινία.

Όσο για τα ιδεολογήματα της ταινίας δεν είμαι σίγουρος σε ποιον ανήκουν, στο σκηνοθέτη ή το συγγραφέα. Σε κάθε περίπτωση όμως, η κριτική απέναντι στη θρησκοληψία και το συντηρητισμό είναι μάλλον επιφανειακή, παρά την, καθαρτική για πολλούς, δολοφονία της ηρωίδας της Χάρντεν. Αντίθετα, η "τιμωρία" των ορθολογιστών είναι μεγαλύτερη με highlight το φινάλε της ταινίας.

Από την άλλη πλευρά πρέπει να πω ότι μου άρεσε το μωσαϊκό χαρακτήρων της ταινίας και η (σκηνοθετική) διαχείρισή του στον περιορισμένο χώρο του super market. Και θα συμφωνήσω ότι σε στιγμές κρίσης οι άνθρωποι βγάζουν το χειρότερό τους εαυτό. Δεν είμαι μόνο σίγουρος ότι χρειάζεται μια τέτοιου είδους ταινία για να πει κάτι τέτοιο.

Τελικά δε θα συνταχθώ ούτε με τις διθυραμβικές κριτικές των Νέων και του Έθνους (κύριοι, με κάνετε να αρχίσω να πιστεύω σε θεωρίες συνομωσίας χωρίς να το θέλω) αλλά ούτε και με μηδενιστικές κριτικές όπως αυτή στο blog "Movies for the Masses". Θα πω απλά ότι δεν είναι από τις καλύτερες ταινίες του Ντάραμποντ (Η "Τελευταία έξοδος" ήταν σαφώς ανώτερη) αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι άλλη μια φτηνή και ανεγκέφαλη ταινία τρόμου. Αντίθετα διαθέτει αρκετό "μυαλό" και πολύ ενδιαφέρουσα αισθητική. Στη διάρκεια της ταινίας όμως τα στοιχεία αυτά μοιάζουν συχνά να χάνονται. Κι αυτό κάνει την όλη εμπειρία τουλάχιστον προβληματική.

Περί διασκευών...

2008-05-02T10:23:00.013+03:00

Κάθε φορά που μαθαίνω για μια νέα ταινία που αποτελεί διασκευή (remake αν προτιμάτε) κάποιας παλαιότερης, σπεύδω καταρχήν να δω την αυθεντική. Όχι τόσο από προκατάληψη ή περιφρόνηση προς το καινούριο (και αντιστοίχως εμμονή για το παλιό) ούτε και για να μπορέσω, σε περίπτωση που η διασκευή δε μου αρέσει, να (κατα)κρίνω το σκηνοθέτη που τόλμησε να αναμετρηθεί με το αυθεντικό. Τα παραδείγματα άλλωστε επιτυχημένων διασκευών είναι αρκετά ενώ κάθε σκηνοθέτης έχει το δικαίωμα (ίσως και την υποχρέωση) να αναμετρηθεί με τους δαίμονές του ανεξάρτητα από το αν θα βγει νικητής ή όχι.

Αυτό που κυρίως αναζητώ στην αυθεντική ταινία είναι ακριβώς αυτοί οι δαίμονες. Εκείνα τα χαρακτηριστικά στοιχεία της ταινίας που είδε ο (χρονικά και όχι απαραίτητα ηλικιακά) νεότερος σκηνοθέτης και που αποφάσισε να τα ξαναδώσει στο κοινό υπό το δικό του, αυτή τη φορά, πρίσμα. Και τα αναζητώ χωρίς να τα έχω δει πριν στη νέα τους έκδοση για ένα και μόνο λόγο: Για να τα ξαναανακαλύψω αργότερα.

Και εξηγούμαι: Μια διασκευή μπορεί να κυμαίνεται από πιστό αντίγραφο της πρωτότυπης ταινίας έως κάτι που μόνο αμυδρά να τη θυμίζει. Σε κάθε περίπτωση όμως, και εφόσον πρόκειται για διασκευή και όχι απλά για μια ταινία με τον ίδιο τίτλο, η πρώτη ταινία ενυπάρχει στη δεύτερη. Αυτό που διαφέρει είναι ο βαθμός μετάλλαξης και σύνθεσης των στοιχείων της πρώτης.

Η πρόκληση λοιπόν έγκειται στη διαδικασία εντοπισμού και κατανόησης των μεταλλάξεων και των συνθέσεων αυτών. Τόσο γιατί τελικά (και) αυτό είναι ο κινηματογράφος, ένα συνεχές δηλαδή παιχνίδι μεταλλάξεων σε επίπεδο εικόνας και λόγου, όσο και γιατί μέσω της διαδικασίας αυτής απολαμβάνει κανείς καλύτερα και πιο ουσιαστικά τη σπουδαία αυτή τέχνη.

Υ.Γ. Αφορμή για όλα τα παραπάνω αποτέλεσε η ταινία "Sleuth" του Joseph Mankiewicz την οποία και είδα προσφατα με αφορμή τη διασκευή της από τον Kenneth Branagh. Την τελευταία σκοπεύω να δω σύντομα και να επανέλθω στο θέμα με αντίστοιχη ανάλυση.

Πασχαλινές ταινίες για όλη την οικογένεια...

2008-04-18T16:49:00.019+03:00

Στο παρασκήνιο της κατάνυξης και της περισυλλογής στην οποία θα περιέλθει το χριστεπώνυμο πλήρωμα τις επόμενες μέρες ας μου επιτραπεί να προτείνω μερικές ταινίες τις οποίες όλοι οι (κατ' ευφημισμό και μη) πιστοί θα ήταν χρήσιμο να δουν:

Ταινία: Δεκάλογος

Σκηνοθέτης: Κριστόφ Κισλόφσκι

Έτος: 1989

Σχόλιο: Οι 10 εντολές δοσμένες από έναν πιστό καθολικό ο οποίος δεν κάνει καθολικό κήρυγμα αλλά καθολική τέχνη. Ένα ανθρωπιστικό μανιφέστο χωρίς θαύματα, θάλασσες που ανοίγουν και κακούς Ρωμαίους.

Ταινία: Ο τελευταίος πειρασμός

Σκηνοθέτης; Μάρτιν Σκορτσέζε

Έτος: 1988

Σχόλιο: Η ανθρώπινη πλευρά του Θεανθρώπου η οποία αναδεικνύει ακόμα περισσότερο τη θεϊκή. Ένας αφορισμένος συγγραφέας που οποιοσδήποτε άθεος (συμπεριλαμβανομένου εμού) θα διαφωνούσε μαζί του ακριβώς γιατί το έργο του είναι υπερβολικά χριστιανικό.

Ταινία: Ένας προφήτης μα τι προφήτης

Σκηνοθέτης; Τέρι Τζόουνς

Έτος: 1979

Σχόλιο: Ξεκαρδιστική σάτιρα, στα όρια του σουρεαλισμού, που αναδεικνύει τον πολιτικό χαρακτήρα της θρησκείας. Ανελέητο σχόλιο στο ζήτημα του μεσσιανισμού αλλά και αισιόδοξη ματιά στο μέλλον της ανθρωπότητας (Always look at the bright side of life...).

Ταινία: Jesus Christ Superstar

Σκηνοθέτης; Νόρμαν Τζούισον

Έτος: 1973

Σχόλιο: Η απόδειξη ότι ο Χριστός (και η θρησκεία) μπορεί να είναι rock, έστω και όπερα. Η υπόδειξη ότι μια ιστορία μπορεί να έχει και άλλες, μη τονισμένες αλλά εξίσου σημαντικές, πλευρές.

Μαριονέτες

2008-03-21T21:19:00.012+02:00

Με αφορμή το αφιέρωμα στο σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν που γίνεται αυτές τις μέρες στον κινηματογράφο Δαναό, επέλεξα να αναφερθώ σε μια ταινία η οποία αν και δεν περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα του αφιερώματος, συγκαταλέγεται στις αγαπημένες μου από το συγκεκριμένο δημιουργό. Πρόκειται για την ταινία Μαριονέτες (Aus dem leben des Marionetten) η οποία γυρίστηκε το 1980, στη γερμανική γλώσσα, αμέσως μετά το Αβγό του Φιδιού.

Στην ταινία αυτή, ο θεατής καλείται να επιλύσει ένα δύσκολο αίνιγμα: Γιατί ο Πίτερ Έγκερμαν, ένα ήπιος και πετυχημένος επιχειρηματίας, σκοτώνει φαινομενικά αναίτια μια πόρνη. Ο ίδιος ο Μπέργκμαν στον πρόλογο του σεναρίου της ταινίας γράφει:

"Για λόγους συνήθειας, στον πρόλογο των σεναρίων μου προσπαθώ να δείξω γιατί έγραψα το έργο. Δεν είναι πάντα τόσο εύκολο. Η εκλογίκευση και η αποφθεγματοποίηση καιροφυλακτούν. Στην περίπτωση αυτή, όμως, είναι μάλλον απλό: Γιατί παρουσιάζεται ένα βραχυκύκλωμα στη συμπεριφορά ενός ατόμου, το οποίο είναι με κάθε τρόπο καλά προσαρμοσμένο και επιβεβαιωμένο;"

Όσο απλό είναι το ερώτημα τόσο περίπλοκη είναι η απάντηση. Μια απάντηση την οποία αναζητούν τόσο ο σκηνοθέτης όσο και οι υπόλοιποι ήρωες της ταινίας. Οι τελευταίοι είναι είτε απρόθυμοι είτε ανίκανοι να τη βρουν καθώς το μόνο που κάνουν είναι απλά να απορούν. Ο Μπέργκμαν όμως βλέπει ξεκάθαρα την αγωνία και την εσωτερική πάλη του ήρωά του και εντοπίζει τα αίτια της πράξης του βαθιά μέσα στο υποσυνείδητό του. Ένα υποσυνείδητο επιβαρυμένο μεταξύ άλλων από μια αυταρχική μητέρα, μια προβληματική σύζυγο και ενδεχομένως μια απωθημένη ομοφυλοφιλία.

Ο σκηνοθέτης όμως δεν καταλογίζει τελικά καμία ενοχή στο δολοφόνο. Τον θεωρεί απλώς μια μαριονέτα τα νήματα της οποίας κινούν όλοι αυτοί που επιμένουν να απορούν με την πράξη του. Οι οποίοι με τη σειρά τους είναι κι αυτοί μαριονέτες σε μια αέναη παράσταση που λέγεται "ευπρεπής καθημερινότητα".

Περί σιχαμένων μιούζικαλ

2008-02-10T11:57:00.001+02:00

Όταν έπεσαν οι τίτλοι τέλους της τελευταίας ταινίας του Τιμ Μπάρτον "Sweeny Todd", η διπλανή μου, προφανώς επηρεασμένη από ένα δίωρο συνεχούς ροής αίματος, αναφώνησε: "Μα ήταν αυτό μιούζικαλ; Αυτό ήταν σιχαμένο!".

Δεν έχω πρόβλημα με το να χαρακτηρίσει κανείς τη συγκεκριμένη ταινία σιχαμένη (αν και θα αναλύσω παρακάτω γιατί διαφωνώ). Είναι θέμα προσωπικής (κινηματογραφικής) αισθητικής και σχέσης με το αντικείμενο. Έχω όμως πρόβλημα με την προσπάθεια των περισσοτέρων (κοινού, εταιρειών και βραβείων) να κατατάξουν οπωσδήποτε μια ταινία σε στερεότυπες κατηγορίες και να διαμαρτύρονται κατόπιν (το κοινό κυρίως) γιατί αυτή η ταινία δε μοιάζει με τις άλλες. Μα αν έμοιαζε δεν θα είχαμε κινηματογράφικό προϊόν αλλά την ομοιογενή μάζα που έβγαινε από την αλεστική μηχανή της κυρίας Λόβετ και σερβιρόταν στους ανυποψίαστους (αλλά σίγουρα όχι αθώους) πελάτες της.

Η προσπάθεια κατηγοριοποίησης γενικά μιας ταινίας είναι απλά μια αμήχανη προσπάθεια κατανόησής της και δείχνει τουλάχιστον την απουσία διάθεσης κριτικής απορρόφησης των τεκταινομένων στην οθόνη. Η προσπάθεια κατηγοριοποίησης της ταινίας "Sweeny Todd" από την άλλη είναι ένα εκ των προτέρων καταδικασμένο εγχείρημα, όχι γιατί δεν υπάρχουν κατηγορίες να την περιγράψουν, αλλά γιατί η περιγραφή της απαιτεί κάτι περισσότερο από μια απλή ανάθεση ταμπελών.

Οι ταμπέλες , που αφήνει ο ίδιος ο Μπάρτον να εννοηθούν για την ταινία του σε πρώτο επίπεδο, είναι εκεί και περιμένουν εναγωνίως τη σύνθεσή τους:

Μιούζικαλ, ή μάλλον όπερα όπως πολύ σωστά διορθώνει ο κ. Δανίκας στην κριτική του, καθώς το 90% των διαλόγων γίνεται τραγουδιστά.
Θρίλερ καθώς το αίμα που ρέει και οι φόνοι που γίνονται θυμίζουν κλασικά παραδείγματα του είδους.
Μαύρη (ή μάλλον γκρίζα) κωμωδία καθώς τα ψήγματα χιούμορ που εντοπίζονται δε λειτουργούν και τόσο καθαρτικά.
Δράμα καθώς μια έντονη μελαγχολία διατρέχει ολόκληρη την ταινία και απεικονίζεται στα πρόσωπα των ηρώων.

Διαλέγετε λοιπόν το βαθμό συμμετοχής του κάθε είδους στην εν λόγω ταινία και έχετε μια πρώτη εικόνα περί τίνος πρόκειται. Προσθέτετε στη συνέχεια (οι πιο υποψιασμένοι) τις διάφορες επιρροές και αναφορές που εντοπίζονται σε αυτή (π.χ. Όλιβερ Τουίστ και Τζακ ο Αντεροβγάλτης όπως αναφέρει ο κ. Δανίκας στην ίδια κριτική) και έχετε μια πολύ πιο πλήρη εικόνα που τελικά απέχει από τον απλοϊκό (και ενδεχομένως αφελή) χαρακτηρισμό του μιούζικαλ.

Απο εκεί και πέρα, ο βαθμός στον οποίο το φιλμ μπορεί να χαρακτηριστεί σιχαμένο εξαρτάται κυρίως από την οικειότητα του θεατή με τον τρόπο κινηματογράφησης του Μπάρτον. Ο τελευταίος, σε άλλες αλλά και σε αυτή του την ταινία, φροντίζει εξαρχής να τονίσει το μη ρεαλιστικό χαρακτήρα των στοιχείων βίας και θρίλερ που εισάγει, προκειμένου να αναδείξει μια άλλου είδους βία που λερώνει λιγότερο αλλά στιγματίζει περισσότερο.

Η βία για τον Μπάρτον δεν είναι αυτός καθ' εαυτός ο φόνος αλλά το περιβάλλον που οδηγεί σε αυτόν. Η ωμότητα των φόνων που γίνονται στην ταινία και η ηθική και συναισθηματική τύφλωση του φονιά (από την επιθυμία εκδίκησης) λειτουργούν ως κάτοπτρο μέσα στο οποίο καθρεφτίζονται ο δικαστής, ο εκκλησιαστής και τα άλλα μέλη της καλής ή λιγότερο καλής κοινωνίας.

Τελειώνω λέγοντας ότι ο Μπάρτον δεν είναι ηθικολόγος και ούτε φλέρταρε ποτέ με την πολιτική ορθότητα. Τα σκοτεινά παραμύθια του έρχονται για να διεγείρουν τις αισθήσεις και τη φαντασία και να προτείνουν έναν εναλλακτικό τρόπο καταγραφής και ερμηνείας της πραγματικότητας. Μπορεί κανείς να μελαγχολήσει ή και να διαφωνήσει με τον πεσιμισμό που διατρέχει το έργο του αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αρνηθεί την κινηματογραφική ιδιοφυία του.

Μια χαμένη ευκαιρία

2007-12-25T01:38:00.000+02:00

Ολοκληρώνοντας την προβολή της ταινίας "Το αστέρι του βορρά", κινηματογραφική μεταφορά του πρώτου μέρους της "Τριλογίας του κόσμου" του Φίλιπ Πούλμαν, μία μόνο σκέψη πέρασε από το μυαλό μου: κρίμα γιατί ήταν καλή ευκαιρία.

Καλή ευκαιρία για να γίνει ευρύτερα γνωστό ένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά έργα φαντασίας. Καλή ευκαιρία για να οπτικοποιηθεί ένα υπέροχο δοκίμιο περί ελευθερίας, περί αντίστασης σε κάθε είδους καταπίεσης της σκέψης και της ελεύθερης βούλησης.

Καλή ευκαιρία για να τεθούν και να αναλυθούν σημαντικά θεολογικά ζητήματα. Καλή ευκαιρία, τέλος, για να τεθούν οι βάσεις για μια επιτυχημένη, καλλιτεχνικά και εμπορικά, κινηματογραφική τριλογία, αντάξια της αντίστοιχης λογοτεχνικής.

Γιατί χάθηκαν όλες οι παραπάνω ευκαιρίες; Για πολλούς και διάφορους λόγους συμπεριλαμβανομένων:

Μιας σκηνοθεσίας αποτελούμενης από μια απλή παράθεση σκηνών και πλάνων χωρίς καμία συνοχή και συνεκτικότητα που να εξυπηρετεί την οικονομία του έργου.
Ενός σεναρίου που προσπάθησε να χωρέσει όλα τα κεράσια στο ίδιο καλάθι και κατέληξε να είναι τόσο πολύπλοκο και χαοτικό που μπέρδευε παρά βοηθούσε το θεατή.
Ερμηνειών που κυμαίνονταν από απλές διεκπεραιώσεις έως φιλότιμες προσπάθειες που όμως δεν υποστηρίζονταν σεναριακά.
Μηδενικής εμβάθυνσης στους χαρακτήρες, εκτός ίσως από το χαρακτήρα της μικρής Λύρας.
Αποτυχίας ουσιαστικής εκμετάλλευσης των φανταστικών στοιχείων του έργου.

Το πρόβλημα είναι τελικά ότι η συγκεκριμένη ταινία δεν μπορεί να σταθεί αυτόνομα έξω από την επιρροή του αντίστοιχου βιβλίου (γιατί δεν υποστηρίζεται σεναριακά) αλλά και ταυτόχρονα δεν κατορθώνει ούτε κατά διάνοια να μεταφέρει την ατμόσφαιρα και το πνεύμα του βιβλίου από το χαρτί στο σελιλόιντ.

Υ.Γ. Μεταξύ άλλων η ταινία απέτυχε και να αποτυπώσει τις θεολογικές απόψεις που εκφράζει ο Πούλμαν στο έργο του. Όποιος ενδιαφέρεται ας καταφύγει στα βιβλία και ειδικότερα στο τελευταίο.

Ο μύθος μιας ταινίας

2007-12-21T13:12:00.000+02:00

Με αφορμή την (οριστικά τελική?) επετειακή κυκλοφορία στις 18 Δεκεμβρίου της ταινίας «Blade Runner» του σερ Ρίντλεϊ Σκοτ σε DVD παραθέτω δύο σχετικά και πολύ ενδιαφέροντα άρθρα.

Το ένα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΣΙΝΕΜΑ με τίτλο Blade Runner - Επιστροφή στο μέλλον ενώ το δεύτερο στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία με τίτλο Μια προφητική ταινία για το ζοφερό μέλλον του πλανήτη

Καλή ανάγνωση!

Στο ίδιο έργο θεατές ...

2007-12-05T10:03:00.000+02:00

Παρά το γεγονός ότι θεωρώ τον εαυτό μου τουλάχιστον άθρησκο, δεν μου αρέσει συνήθως να επιτίθεμαι κατά της οποιασδήποτε θρησκείας, σεβόμενος την πίστη των άλλων. Αρκεί το αίσθημα να είναι αμοιβαίο. Όταν δεν είναι τότε υπάρχει πρόβλημα.

Η ιστορία λοιπόν επαναλαμβάνεται για ακόμη μία φορά. Μετά τον "Τελευταίο Πειρασμό", τις ταινίες του "Χάρι Πότερ", τον "Κώδικα Ντα Βίντσι" και εν γένει όποια ταινία, λιγότερο ή περισσότερο γνωστή, "έθιγε" (πάντα κατά τους ίδιους) το θρησκευτικό αίσθημα μιας ομάδας ανθρώπων (πλειοψηφίας ή μη), ήρθε η σειρά της πρώτης (αν δεν κάνω λάθος) κινηματογραφικής μεταφοράς της "Τριλογίας του κόσμου" του Βρετανού Φίλιπ Πούλμαν που αναμένεται στις ελληνικές αίθουσες στις 20 Δεκέμβρη. Ήδη καταγράφηκαν οι πρώτες αντιδράσεις στην Αμερική και ήδη 60 αιθουσάρχες ματαίωσαν την προβολή (Τα Νέα 5/12).

Σκοπός μου δεν είναι να υπερασπιστώ την ταινία (δεν την έχω δει ακόμα) ή τα βιβλία (έχω διαβάσει και τα τρία) διότι θεωρώ ότι κανένα έργο τέχνης δεν έχει ανάγκη από υπεράσπιση. Ανεξάρτητα από το πόσο δημοφιλές είναι (η τριλογία του Πούλμαν έχει πουλήσει πάνω από 15 εκ. αντίτυπα σε όλο τον κόσμο) και ανεξάρτητα από την ποιότητά του (Ο κώδικας Ντα Βίντσι είχε μέτριες κριτικές, αν όχι σαν βιβλίο τουλάχιστον σαν ταινία).

Αντίθετα, αυτό που φαίνεται να πάσχει από κρίση ταυτότητας και να νιώθει συνεχώς την ανάγκη να "υπερασπίζεται" τον εαυτό του μέσα από το κυνήγι μαγισσών είναι η ίδια (οποιαδήποτε) θρησκεία. Αν δεν υπάρχει εχθρός πρέπει να εφευρεθεί, φαίνεται μάλλον να σκέφτονται κάποιοι, πρακτική η οποία εφαρμοζόταν πάντοτε είτε σε θρησκευτικό είτε σε πολιτικό επίπεδο. Σημειωτέον όμως ότι δε θεωρώ τους ηγέτες μιας θρησκείας περισσότερο υπεύθυνους από τους θιασώτες της. Διότι αν ο ηγέτης μια θρησκείας, είτε λέγεται Πάπας είτε Αρχιραββίνος, θέλει να επιβάλλει μια μορφή ολοκληρωτισμού στο ποίμνιό του ελέγχοντας το τι αυτό θα διαβάζει και τι θα σκέφτεται, το ίδιο το ποίμνιο είναι υπεύθυνο για το αν θα δεχτεί ή όχι τον ολοκληρωτισμό αυτόν.

Μπορεί να θεωρώ την (οργανωμένη) θρησκεία (όχι τη θρησκευτικότητα) μια ενορχηστρωμένη απάτη αλλά σέβομαι τον όποιον επιθυμεί να μετέχει σε αυτήν. Δεν του επιτρέπω όμως να έχει την εξής μία αυταπάτη: Ότι εάν επιβάλλει αυτό που ο ίδιος πιστεύει σε όλους τους άλλους τότε θα εξαφανιστούν οι όποιες αμφιβολίες ή αντιρρήσεις έχει ο ίδιος ως προς τη θρησκεία του.

Όποιος λοιπόν φοβάται ότι βλέποντας την ταινία ή διαβάζοντας τα βιβλία έρχεται σε επαφή με το κακό ας μην το κάνει. Να ξέρει όμως ότι το κακό είναι ανίσχυρο απέναντι σε αυτό που το αγνοεί γνωρίζοντάς το και πανίσχυρο απέναντι σε αυτόν που από φόβο το αγνοεί.

Νέα επίσημη ιστοσελίδα του Θόδωρου Αγγελόπουλου

2007-10-10T15:24:00.000+03:00

Μια νέα δικτυακή πύλη αφιερωμένη στο έργο του σκηνοθέτη Θόδωρου Αγγελόπουλου είναι πλεόν διαθέσιμη στο κοινό. Περιλαμβάνει βιογραφικά στοιχεία και συνεντεύξεις του σκηνοθέτη καθώς και πλήρη τεκμηρίωση του έργου του με τη μορφή κριτικών αναλύσεων, αφιερωμάτων, δημοσιευμάτων του τύπου, φωτογραφικού υλικού και άλλων ντοκουμέντων.

Η ηλεκτρονική διεύθυνση είναι http://www.theoangelopoulos.gr

Τραγική ειρωνεία

2007-08-01T11:04:00.001+03:00

Η νομοτέλεια αυτού του κόσμου και η τραγική ειρωνεία τα έφεραν έτσι ώστε οι δύο μέγιστοι σκηνοθέτες που ανέφερα στο τελευταίο μου post να είναι πλέον μόνιμοι κάτοικοι των προσωπικών τους φιλμικών συμπάντων.

Σύμπαντα στα οποία παρόλο που είναι κυρίαρχοι αναλαμβάνουν το ρόλο του ξεναγού και χωρίς καμία διάθεση ελιτισμού αποκαλύπτουν στο θεατή δυνατότητες του κινηματογραφικού μέσου που μέχρι πρότινος αγνοούσε.

Πολυγραφότατος ο Μπέργκμαν, πιο πειραματιστής ο Αντονιόνι, πρωτοπόροι σε κάθε περίπτωση και οι δύο, κατάφεραν μέσα από έναν ανθρωποκεντρικό επί της ουσίας κινηματογράφο να ενδοσκοπήσουν τον ανθρώπινο ψυχισμό και να θέσουν ζητήματα ταυτότητας, αλλοτρίωσης και αποξένωσης.

Ταινίες - εισιτήρια στο κάθε σύμπαν:

Έβδομη σφραγίδα (Μπέργκμαν - 1957),
Από τη ζωή των μαριονετών (Μπέργκμαν - 1980)
Επάγγελμα Ρεπόρτερ (Αντονιόνι - 1975)
Η περιπέτεια (Αντονιόνι - 1960)

Επιφυλάσσομαι για μελλοντικά posts - αφιερώματα στους δύο δημιουργούς.

Συμφωνία με το Θάνατο...

2007-06-15T10:49:00.000+03:00

Βρίσκομαι σε μια κόκκινη έρημο, νύχτα, με τη σελήνη σε έκλειψη. Πολύ Αντονιόνι μας προέκυψε μουρμουρίζω σκεπτόμενος τi είδους περιπέτεια μου επιφυλάσσει η συνέχεια. Κοιτάζω γύρω μου και σε μικρή απόσταση διακρίνω μια φιγούρα να προχωράει προς το μέρος μου. Καθώς πλησιάζει αντιλαμβάνομαι την ταυτότητά της: είναι ο Θάνατος από την Έβδομη Σφραγίδα του Μπέργκμαν.

"Καλησπέρα", μου λέει σε άπταιστα ελληνικά. "Με ταλαιπώρησες λίγο αλλά σε βρήκα. Μα καλά, τι δουλειά έχεις στο φιλμικό σύμπαν του Αντονιόνι; Δεν πρόλαβα να τελειώσω την παρτίδα με τον Ιππότη και είχες φύγει."

"Συγνώμη, αλλά βαρέθηκα", ανταπαντώ. "Εξάλλου, το σκάκι δε με ενδιαφέρει και πολύ. Από την άλλη, βέβαια, δεν ξέρω και πώς βρέθηκα εδώ. Στο σύμπαν του Μιγιαζάκι πήγαινα."

"Χμ, καλός αλλά η αντίληψή του για το θάνατο δεν ταιριάζει στο προφίλ μου. Προτιμώ να συνεργάζομαι με χριστιανούς ή έστω με χριστιανικές καταβολές σκηνοθέτες. Έχω καλύτερους ρόλους. Τέλος πάντων, έχω μια πρόταση να σου κάνω."

"Σκάκι και άλλα επιτραπέζια δεν παίζω!"

"Σοβαρέψου. Μια χάρη θέλω να σου ζητήσω."

"Και θα με κάνεις αθάνατο;"

"Αχ, αυτά τα στερεότυπα. Ξέρεις δεν είμαι ουτε ο Θεός ούτε ο διάβολος. Ένας απλός υπάλληλος είμαι που μαζεύει τα ένσημά του και που παίζει σε καμιά ταινία πού και πού για να πάει διακοπές."

"Ναι, αλλά εσύ αποφασίζεις για το θάνατο των ανθρώπων."

"Λάθος, απλό εκτελεστικό όργανο είμαι. Εξάλλου από τότε που έφυγε το αφεντικό όλα δουλεύουν αυτόματα. Δεν υπάρχουν και πολλά περιθώρια παρέμβασης."

"Ποιος έφυγε;"

"Αχ, εισαι και αργόστροφος, Ο Δημιουργός, ο Θεός όπως τον αποκαλείτε εσείς οι άνθρωποι. Έφτιαξε τον κόσμο και την έκανε. Και μείναμε εμείς να εκτελούμε τις διαταγές του. Αλλά μην το πεις παραέξω. Άσε τους ανθρώπους στις αυταπάτες τους."

"Κι ο διάβολος;"

"Μπα, τίποτα το σπουδαίο. Μόλις έφυγε ο Θεός θέλησε να το παίξει αφεντικό αλλά δεν είχε και πολλά να κάνει. Όλα ήταν, όπως σου είπα, κανονισμένα. Αλλά διατηρήσαμε το μύθο γιατί μας βόλευε. Καλύτερη διαχείριση, καταλαβαίνεις. Αλλά όπως σου είπα, τσιμουδιά. Στον Μπέργκμαν το είπα κατά λάθος και έκανε τρεις ολόκληρες ταινίες με θέμα την απουσία του Θεού. Ευτυχώς το βαρέθηκε μετά το θέμα και το έριξε στην ψυχανάλυση."

"Τέλος πάντων, τι θέλεις λοιπόν;"

"Θέλω να αναδείξεις μέσα από το blog σου την καριέρα μου ως ηθοποιό."

"Πώς δηλαδή;"

"Παρουσιάζοντας τις ταινίες στις οποίες έχω εμφανιστεί."

"Δε σε είχα για τόσο ματαιόδοξο"

"Εγώ το λέω παραγνωρισμένος. Εξάλλου ξέρω ότι δε θα γίνω ποτέ ιδιαίτερα συμπαθής στο κοινό. Αλλά τουλάχιστον θα φανεί η δουλειά μου. Η καλλιτεχνική εννοείται διότι η άλλη φαίνεται έτσι κι αλλιώς. Πρέπει αν θες να φτιάξω κι εγώ το portfolio μου. Πώς θα διαπραγματευτώ με μελλοντικούς εργοδότες;"

"Θες με άλλα λόγια να σε διαφημίσω. Και εγώ τι θα κερδίσω;"

"Θα το κάνεις από αγνή αγάπη για τον κινηματογράφο. Και βέβαια θα κάνεις και κάτι πρωτότυπο, όχι σαν τις νερόβραστες αναλύσεις σου περί πολυεπίπεδων ταινιών και μη γραμμικών αφηγήσεων."

"Μάλιστα, με προσβάλλεις κατάμουτρα και παρόλα αυτά θες να σου κάνω και αφιέρωμα. Πολύ αισιόδοξος είσαι."

"Και τι θα ήθελες δηλαδή;"

"Πρόσβαση στους δημιουργούς. Καλές είναι οι περιηγήσεις στα φιλμικά σύμπαντα αλλά χρειάζομαι και προσωπικές συνεντεύξεις. Ειδικά με τους μη εν ζωή."

"Κοίτα, αυτό που μου ζητάς είναι πολύ δύσκολο. Κάθε δημιουργός έχει το δικό του τμήμα δημοσίων σχεσεων και όπως θα ξέρεις δεν είναι όλοι το ίδιο συνεργάσιμοι. Αυτό που μπορώ να κάνω είναι για κάθε δημιουργό να σε φέρνω σε επαφή με τους κατάλληλους ανθρώπους. Μετά είναι θέμα δικών σου διαπραγματευσεων με αυτούς. Λυπάμαι, αλλά αυτό είναι το καλύτερο που μπορώ να κάνω."

"Καλά, θα αρκεστώ σε αυτό. Εντάξει λοιπόν, θα έχεις το αφιέρωμά σου. Αλλά αν μου τη φέρεις με οποιονδήποτε τρόπο θα πράξω ανάλογα."

"Είμαστε σύμφωνοι. Ορίστε και ένα πλήρες βιογραφικό μου με τις ταινίες που έχω παίξει. Είναι και τα guest μέσα. Προς τα που πας να σε πετάξω; Εγώ πάω για τη ρεβάνς με τον Ιππότη. Δε λέει να χωνέψει τις ήττες του."

"Ευχαριστώ αλλά πάω προς Ιαπωνία μεριά. Στο φιλμικό σύμπαν του Μιγιαζάκι έχουν συνέντευξη τύπου για τη νέα του ταινία."

"Καλώς, καλό ταξίδι και τα ξαναλέμε."

"Γεια!"

Φεύγοντας αναρωτιέμαι αν είναι φρόνιμο να κάνει κανείς τέτοιες συμφωνίες με το θάνατο. Από την άλλη όμως σκέπτομαι ότι άλλοι πουλάνε την ψυχή τους στο διάβολο για λίγη έμπνευση ενώ εγώ με ένα αφιέρωμα καθάρισα. Και με την πεποίθηση ότι τα πράγματα δεν μπορούν να πάνε χειρότερα ξεκίνησα για τον επόμενο προορισμό μου.

Η Αθήνα μέσα από τον κινηματογραφικό φακό...

2007-05-19T19:51:00.000+03:00

Ταινία: Οι Γερμανοί ξανάρχονται

Έτος: 1948

Σκηνοθέτης: Αλέκος Σακελλάριος

Η Αθήνα: Εσωστρεφής, συνομωτική, η γειτονιά ως σημείο αναφοράς.

Ταινία: Ο δράκος

Έτος: 1955

Σκηνοθέτης: Νίκος Κούνδουρος

Η Αθήνα: Καφκικός εφιάλτης, λαβύρινθος σκιών που αναδίδει έντονα τη μυρωδιά του θανάτου.

Ταινία: Η κάλπικη λίρα

Έτος: 1955

Σκηνοθέτης: Γιώργος Τζαβέλλας

Η Αθήνα: Αστικό χάος, επιγραφές νέον, ανοικοδόμηση, με τελευταίο προπέτασμα ανθρωπιάς τις φτωχικές αυλές.

Ταινία: Από την άκρη της πόλης

Έτος: 1998

Σκηνοθέτης: Κωνσταντίνος Γιάνναρης

Η Αθήνα: Ξενοφοβική, οργανισμός που στις φλέβες του κυλάει το μεταναστευτικό ρεύμα σαν ξένη ουσία που παλεύει να αφομοιωθεί.

Ταινία: Delivery

Έτος: 2004

Σκηνοθέτης: Νίκος Παναγιωτόπουλος

Η Αθήνα: Χωνευτήρι ανθρώπινης δυστυχίας, κοινωνική μαύρη τρύπα, εφιαλτικό σκουπιδαριό.

Ταινία: Το όνειρο του σκύλου

Έτος: 2005

Σκηνοθέτης: Άγγελος Φραντζής

Η Αθήνα: Ονειρικό τοπίο, τόπος χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική μορφή, δαιδαλώδεις απροσδιόριστοι χώροι.

Spiderman 3 - μερικές διαπιστώσεις...

2007-05-04T11:31:00.000+03:00

Η ταινία Spiderman 3 θα είχε αξία εάν:

Το διφορούμενο των χαρακτήρων δεν αναπαρίστατο μέσα από μια ασύνδετη και αδικαιολόγητη εναλλαγή συναισθημάτων και συμπεριφορών!
Οι εσωτερικές συγκρούσεις των ηρώων δεν αποδίδονταν μέσα από ερμηνείες-καρικατούρες!
Η περίφημη σκοτεινότητα της ταινίας δεν εξαντλείτο στo χρώμα της στολής του Σπάιντι!
Οι "κακοί" είχαν περισσότερο χαρακτήρα και "ρόλο" στην ταινία!
Η αμερικανική σημαία δεν έκανε άσκοπα την εμφάνισή της!

Κλειστόν λόγω αυστηρής λογοκρισίας...

2007-05-03T12:18:00.000+03:00

Φαντάσου ότι είσαι ένας νέος 25 χρονών που μένεις σε μια χώρα, η οποία συστηματικά καταπιέζει την ελευθερία της έκφρασης. Οι περισσότερες ιστοσελιδες με θέμα τα ανθρώπινα δικαιώματα "μπλοκάρονται" από ένα εθνικό φίλτρο και δεν εμφανίζονται ποτέ στην οθόνή σου.

Θέλεις να επικοινωνείς με ανθρώπους από όλο τον κόσμο κι έτσι χρησιμοποιείς το PalTalk, ένα chat room που αν και η έδρα του είναι στην Νεά Υόρκη αλλά πολλοί χρήστες σου μιλάνε τη γλώσσα σου. Στην ουσία είναι το παράθυρο του απομονωμένου κόσμου σου.

Μια μέρα που έχετε μαζευτεί στο σπίτι σου με φίλους και μιλάτε με άλλους χρήστες στο chat room, εισβάλλουν ξαφνικά στις τρεις το πρωί 50 αστυνομικοί, σας χτυπάνε και σε φυλακίζουν σε πλήρη απομόνωση για 9 ολόκληρους μήνες χωρίς ποτέ να σου απαγγελθούν κατηγορίες.

Περνάνε αυτοί οι μήνες και αφήνεσαι «ελεύθερος». Δε φοβάσαι να κατακρίνεις δημόσια την κυβέρνηση και υποστηρίζεις την αναγκαιότητα ειρηνικής αλλαγής της πολιτικής κατάστασης (στη χώρα σου είναι νόμιμο μόνο ένα πολιτικό κόμμα). Περίπου έξι βδομάδες μετά όμως, εκεί που κάθεσαι σε ίντερνετ-καφέ παρέα με τον αδερφό σου και διαβάζεις τα email σου και ειδησεογραφικά sites, σε πλησιάζουν άντρες της Ασφάλειας, σου φοράνε χειροπέδες και σε αναγκάζουν να τους οδηγήσεις σπίτι σου, όπου βρίσκουν και κατάσχουν, μία κάμερα, ένα κασετόφωνο, 2 CD και ένα βιβλίο που για κακή σου τύχη είναι απαγορευμένο επειδή υποστηρίζει την αναγκαιότητα δημοψηφίσματος για πολυκομματισμό στη χώρα.

Αν σε έλεγαν Truong Quoc Tuan και έμενες στο Βιετνάμ, τι νομίζεις ότι θα συνέβαινε μετά;

Θα ήσουν σε ένα κελί σε πλήρη απομόνωση χωρίς καμιά επαφή με δικηγόρους ή συγγενικά πρόσωπα. Θα σε κατηγορούσαν για προπαγάνδα εναντίον του κράτους και θα αναρωτιόσουν, στα αλήθεια για ποιο λόγο και για πόσα κλικ του ποντικιού σου αντιμετωπίζεις 20 χρόνια κάθειρξη…

Ή φαντάσου να δουλεύεις ως δημοσιογράφος σε κινέζικη εφημερίδα.

Τις παραμονές της 15ης επετείου από τη σφαγή στην πλατεία Τιενανμέν, σε συνάντηση του προσωπικού της εφημερίδας, σάς δείχνουν ένα μέμο από το Κεντρικό Τμήμα Προπαγάνδας για το πώς θα πρέπει να καλύψετε τις επετειακές εκδηλώσεις. Σε αυτό δίνονται οδηγίες στους εργαζόμενους στα ΜΜΕ να «κατευθύνουν σωστά την κοινή γνώμη», να «μην δημοσιεύουν ποτέ απόψεις που δεν είναι σύμφωνες με την επίσημη πολιτική» και να καταδίδουν στις αρχές τυχόν υποψίες που έχουν για συναδέλφους τους που επικοινωνούν με δημοκρατικά στοιχεία στο εξωτερικό.

Εσύ κρατάς σημειώσεις από αυτό το μέμο και το στέλνεις με email από τον προσωπικό σου yahoo! λογαριασμό σε κάποιον γνωστό σου στην Αμερική που διαχειρίζεται ένα πολύ γνωστό κινέζικο website, το Δημοκρατικό Φόρουμ. Το email δημοσιεύεται την ίδια μέρα με το ψευδώνυμο "198964" στα ανεξάρτητα κινεζόφωνα websites του εξωτερικού που έτσι κι αλλιώς είναι απαγορευμένα στη χώρα.

Σε συλλαμβάνουν μερικούς μήνες αργότερα. Η εταιρία Yahoo! θα έχει πολύ απλά δώσει τα στοιχεία του λογαριασμού της ηλεκτρονικής σου διεύθυνσης και την ακριβή τοποθεσία από την οποία στάλθηκε το επίμαχο email.

Αν το όνομά σου ήταν Shi Tao και έμενες στην Κίνα, τι νομίζεις ότι θα συνέβαινε μετά;

Θα καταδικαζόσουν με την κατηγορία της προδοσίας κρατικών μυστικών σε 10ετή κάθειρξη. Η γυναίκα σου θα ανακρινόταν καθημερινά από τις αρχές και η δουλειά θα της πίεζε να σε χωρίσει, πράγμα που τελικά θα έκανε. Θα είχες ελάχιστη επαφή με την οικογένειά σου. Θα μεταφερόσουν σε φυλακές υψίστης ασφάλειας και θα σου απαγόρευαν γράφεις ή να διαβάζεις. Η Επιτροπή Προστασίας Δημοσιογράφων θα σου απένειμε το Διεθνές Βραβείο Τύπου για την Ελευθερία, το οποίο φυσικά δε θα μπορούσες να παραλάβεις.

Φαντάσου να μπορούσες να απελευθερώσεις τον Truong Quoc Tuan και τον Shi Tao. Μπορείς!

Μπες στο www.amnesty.org.gr και πάρε μέρος στην εκστρατεία της Διεθνούς Αμνηστίας για την ελευθερία της έκφρασης στο ίντερνετ!

******************************

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ελευθεροτυπίας στις 3 Μαΐου, η Διεθνής Αμνηστία στέλνει μήνυμα συμπαράστασης σε δεκάδες ανθρώπους - θύματα καταπίεσης που βρέθηκαν σε εξοντωτικές συνθήκες κράτησης για μερικά λάθος κλικ που πάτησαν ή επειδή τόλμησαν να πούνε απλά τη γνώμη τους μέσω του διαδικτύου.
Στις 3 Μαΐου το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας θα ενημερώσει το ευρύ κοινό για την καταπίεση στο ίντερνετ και θα ζητήσει να σταλούν email, μέσα από το site www.amnesty.org.gr, στις αρχές των χωρών που φυλακίζουν τους ακτιβιστές του ίντερνετ, ζητώντας την απελευθέρωσή τους.

Η εκστρατεία της Διεθνούς Αμνηστίας για την ελευθερία της έκφρασης στο ίντερνετ ονομάζεται irrepressible. info και χρησιμοποιεί τη δύναμη του ίντερνετ για να κινητοποιήσει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να πάρουν θέση εναντίον της καταπίεσης στέλνοντας μια ηλεκτρονική έκκληση.

Οσοι από σας δεν είχαν ειδοποιηθεί μέσω εμαίλς ας ανεβάσουν αυτό το κείμενο στα μπλογκς τους και ας στείλουν εμαίλ στην Διεθνή Αμνηστία.

activism@amnesty.org.gr

Περί μη γραμμικής αφήγησης...

2007-05-02T12:29:00.000+03:00

Αναζητώντας κανείς σκηνοθέτες ή ταινίες που υιοθέτησαν πρώτοι την τεχνική της μη γραμμικής αφήγησης σαν κύριο αφηγηματικό μέσο, συναντά το μεγάλο Στάνλεϋ Κιούμπρικ και την ταινία "The killing" (ελληνικός τίτλος "Το χρήμα της οργής") γυρισμένη το 1956.

Προκειται για μια ταινία η οποία μεταξύ άλλων ανέτρεψε τη συμβατικότητα της γραμμικής αφήγησης, επηρέασε νεώτερους σκηνοθέτες όπως ο Κουέντιν Ταραντίνο (βλέπε Reservoir Dogs) και προϊδέασε το κοινό και την κριτική για τα στάνταρ βάσει των οποίων ο Κιούμπρικ θα κινηματογραφούσε τις επόμενες ταινίες του.

Μια πολύ καλή ανάλυση της συγκεκριμένης ταινίας βρίσκεται στο βιβλίο Kubrick: Inside an Artist’s Maze του Thomas Nelson και η οποία αναδημοσιεύεται στο ακόλουθο link.

Περί πολυεπίπεδων ταινιών...

2007-04-17T20:17:00.000+03:00

Το να ορίσει κανείς τι είναι μια πολυεπίπεδη ταινία είναι σχετικά εύκολο: Είναι μια ταινία η ιστορία της οποίας δεν εξαντλείται στο πρώτο και εύκολο επίπεδο των προφανειών αλλά προχωρά ξετυλίγοντας στο θεατή επιπλέον επίπεδα ανάγνωσης με κλιμακούμενη συνήθως δυσκολία κατανόησης. Κάθε θεατής σταματάει στο επίπεδο μέχρι το οποίο μπορούν να φτάσουν οι νοητικές και γνωστικές του ικανότητες.

Το να εξηγήσει επίσης γιατί κάποιος δημιουργός θα έκανε μια τέτοια ταινία και κάποιος παραγωγός θα ήταν διατεθειμένος να τη χρηματοδοτήσει (μιας και συνήθως πρόκειται για ακριβές παραγωγές) είναι ομοίως εύκολο: Ο μεν παραγωγός θα εξασφάλιζε την αποδοχή της ταινίας από μια μεγάλη ποικιλία κοινού, ακόμα και του πιο δύσκολου και απαιτητικού, ενώ ο δημιουργός θα έπαυε να είναι δέσμιος του παραγωγού σε ό,τι αφορά τη δημιουργική του έκφραση.

Δύσκολο επομένως δεν είναι ούτε ο ορισμός μιας πολυεπίπεδης ταινίας ούτε και η κατανόηση του λόγου ύπαρξης της. Η πραγματική δυσκολία έγκειται στη δημιουργία μιας τέτοιας ταινίας, τόσο από την πλευρά της σκηνοθεσίας όσο και από αυτή του σεναρίου.

Ανατρέχοντας στην κινηματογραφική ιστορία προς αναζήτηση επιτυχημένων πολυεπίπεδων ταινιών βρίσκουμε την ταινία "Το όνομα του ρόδου", σκηνοθετημένη από τον Ζαν-Ζακ Ανό το 1986. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Ουμπέρτο Έκο, η συγκεκριμένη ταινία καταφέρει να ενσωματώσει και να κινηματογραφήσει τουλάχιστον τέσσερα επίπεδα τα οποία εντέχνως και ευφυώς ο συγγραφέας είχε ήδη ήδη συμπεριλάβει στο έργο του.

Σε ένα πρώτο και ευκολότερο επίπεδο Το όνομα του ρόδου είναι ένα κλασσικό αστυνομικό μυθιστόρημα σαν αυτά με ήρωα το Σέρλοκ Χολμς. Ο κεντρικός ήρωας εδώ Ουίλιαμ του Μπάσκερβιλ, εκτός του ότι είναι Άγγλος και από το Μπάσκερβιλ, ερευνά μια σειρά φόνων στηριζόμενος στις αναλυτικές του ικανότητες και τη λογική ενώ έχει και έναν βοηθό ο οποίος λιγότερο τον βοηθάει και περισσότερο του δίνει την αφορμή να συνδιαλέγεται με το κοινό και να μοιράζεται τους συλλογισμούς του.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο Το όνομα του ρόδου ειναι ένα μεσαιωνικό χρονικό, μια ιστορία του Μεσαιώνα τη στιγμή που τα πρώτα σημάδια της Αναγέννησης αρχίζουν να κάνουν την εμφάνισή τους. Ένα από αυτά τα σημάδια είναι ο ίδιος ο Ουίλιαμ ο οποίος μοιάζει να αμφισβητεί την απολυτότητα της θεολογικής Αλήθειας.

Σε ένα τρίτο επίπεδο Το όνομα του ρόδου είναι μια θεολογική πραγματεία και ταυτόχρονα μια ιστορία των χριστιανικών αιρέσεων σε μια εποχή ανακατάταξεων, αναπροσαρμογών και κρίσης της Καθολικής Εκκλησίας. Λιγότερο εμφανές στην ταινία, περισσότερο εμφανές στο βιβλίο το επίπεδο αυτό μάλλον προαπαιτεί από το θεατή την ανάγνωση του βιβλιου ώστε ο τελευταίος να το επισημάνει και με τη βοήθεια των κινηματογραφικών μέσων αφήγησης.

Τέλος, σε ένα τέταρτο επίπεδο Το όνομα του ρόδου είναι μια αλληγορία της αιώνιας μάχης του καλού και του κακού μέσα από την αντιπαράθεση της "ιερής" τραγωδίας και της "βέβηλης" κωμωδίας, των δύο μερών της Ποιητικής του Αριστοτέλη. Μάλιστα το βιβλίο αυτό αποτελεί τελικά την αιτία για τους φόνους που γίνονται. Χαρακτηριστικός όσο και απολαυστικός είναι ο τίτλος του τελευταίου κεφαλαίου του βιβλίου: "όπου επέρχεται η εκπύρωση και λόγω της υπερβολικής αρετής υπερισχύουν οι δυνάμεις της Κόλασης".

Η περιγραφή και ανάλυση του τρόπου με τον οποίο ο σκηνοθέτης ενσωμάτωσε τα τέσσερα αυτά επίπεδα στην ταινία είναι αντικείμενο σχολών κινηματογράφου και σεναρίου. Σε κάθε περίπτωση ο Ανό κατάφερε, μιμούμενος τη μέθοδο και όχι τη γραφή του Έκο, να δομήσει τα υλικά της ταινίας του με τόση προσοχή και μαστοριά ώστε να κατασκευάσει τελικά μια άκρως επιτυχημένη, καλλιτεχνικά και εμπορικά, ταινία η οποία τηρουμένων των αναλογιών, είναι αντάξια του βιβλίου.

Περί κινηματογράφου ο λόγος...

2007-04-10T13:27:00.000+03:00

Λόγος περί κινηματογράφου ή περί κινηματογράφου ο λόγος; Όπως και να διαβάσει κάποιος τον τίτλο του συγκεκριμένου blog ο μοναδικός και επαρκής λόγος για να συνεχίσει να διαβάζει τα όσα γράφονται και όσα θα γραφούν στο χώρο αυτό δεν είναι άλλος από το ενδιαφέρον και την περιέργεια για το φαινόμενο που εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και καθιερώθηκε ως η έβδομη τέχνη, μεταξύ άλλων γιατί κατάφερε να αναδείξει ακόμα περισσότερο τις υπόλοιπες οκτώ.